Noong Unang Kaarawan ng Kapatid Ko, Iniwan Ako ng Sarili Kong mga Magulang sa Isang Liblib na Bundok Dahil May Autism Ako—29 Araw Akong Nabuhay sa Prutas at Tubig-Ulan, Hanggang Isang Binatang Namumulot ng Basura ang Nakakita sa Akin
Noong unang kaarawan ng nakababata kong kapatid, dinala ako nina Mama at Papa sa isang liblib na bundok sa Benguet.
Itinuro ni Mama ang mga punong hitik sa bayabas at sinabi, “Anak, kapag nagutom ka, pumitas ka lang. May batis din doon kung mauhaw ka.”
Pagkatapos, sumakay sila sa sasakyan at iniwan akong mag-isa.
Walong taong gulang lang ako noon.
At ang pinakamasakit, akala ko hanggang kinabukasan lang ang paghihintay ko.
Hindi ko alam na aabutin ako ng dalawampu’t siyam na araw bago may makahanap sa akin.
Ako si Mikaela Santos, pero Mika ang tawag sa akin ng mga taong nakakakilala sa akin.
Lumaki ako sa isang maliit na bahay sa La Trinidad, Benguet. May autism ako, at mula pagkabata, nahihirapan akong magsalita kapag maraming tao o kapag natatakot ako.
Minsan, kahit alam ko ang gusto kong sabihin, parang ayaw sumunod ng bibig ko.
Sabi ng doktor, kailangan ko ng regular na therapy at suporta.
Pero iba ang tingin ng pamilya ko.
“Napakagastos ng batang ‘yan,” madalas sabihin ng tiyahin kong si Tita Cora. “Kung normal lang sana siya, hindi mauubos ang pera ninyo.”
Hindi ko lubos maintindihan noon ang lahat ng sinasabi nila.

Pero alam kong kapag pinag-uusapan nila ako, laging malungkot ang mukha ni Mama at galit ang mukha ni Papa.
Lalong nagbago ang lahat nang ipanganak ang kapatid kong si Joshua.
Si Joshua ang pinakamamahal ng buong pamilya.
May bago siyang damit buwan-buwan, mamahaling gatas, laruan, at magandang kuna.
Ako naman, suot ko pa rin ang sapatos na halos hindi na magkasya sa paa ko.
Kapag may prutas sa mesa, hindi ako kumukuha hangga’t hindi nakakakain si Joshua.
Kapag nilalagnat ako, nagtatago na lang ako sa ilalim ng kumot.
Akala ko, kapag hindi ako humingi ng kahit ano, mas mamahalin nila ako.
Dumating ang unang kaarawan ni Joshua.
Punong-puno ng bisita ang bahay namin. May malaking cake, spaghetti, lechon, at mga regalong nakabalot sa makukulay na papel.
Habang masayang kumakanta ang lahat, nakatayo lang ako sa tabi ng pintuan.
Tinakpan ko ang mga tainga ko dahil napakalakas ng musika.
“Hay naku, Mika! Huwag kang mag-inarte!” sigaw ni Tita Cora.
Tahimik akong lumipat sa kusina.
Pagkatapos ng handaan, biglang sinabi ni Papa na mamamasyal kami sa bundok.
Napangiti ako.
Hindi pa ako nakaranas ng totoong family outing.
Kinuha ko agad ang pinakamalinis kong jacket.
Sa sasakyan, katabi ni Mama si Joshua sa harapan. Ako naman ay nakaupo sa likod, sa pagitan ng stroller at mga bag ng kapatid ko.
Mahaba ang biyahe.
Unti-unting nawala ang mga bahay, tindahan, at sasakyan sa paligid.
Pinalitan ang mga iyon ng matataas na puno at makikitid na kalsada.
Hanggang sa huminto kami sa isang lugar na halos walang dumaraan.
“Baba,” utos ni Papa.
Sumunod ako.
Kumuha siya ng lumang jacket na ginagamit niya sa construction at ipinasuot sa akin.
Napakalaki nito. Halos umabot sa tuhod ko ang laylayan.
Akala ko nag-aalala lang siyang malamigan ako.
Naglakad kami hanggang makarating sa isang abandonadong taniman ng bayabas.
Maraming bunga ang nakasabit sa mga puno.
“Alam mo ba kung anong prutas ‘yan?” tanong ni Mama.
“Ba… bayabas,” sagot ko.
Ngumiti siya nang bahagya.
Matagal na mula nang huli ko siyang makitang ngumiti sa akin.
Hinaplos niya ang ulo ko.
“Magaling. Kapag nagutom ka, pumitas ka lang, ha?”
Tumango ako.
“May tubig din sa may batis. Basta huwag kang lalayo rito.”
Pagkatapos, tumayo siya.
“Uuwi na kami.”
Napatingin ako sa kanya.
“Ta… tayo?”
Hindi siya sumagot.
Hinawakan ni Papa ang braso niya.
“Tara na. Baka abutan tayo ng dilim.”
“Pero walong taon pa lang siya,” bulong ni Mama.
“E ano ngayon?” sagot ni Papa. “May pagkain dito. May tubig. Hindi naman agad mamamatay ‘yan.”
Nanlamig ang buong katawan ko.
Gusto kong tumakbo papunta sa kanila.
Pero hindi gumalaw ang mga paa ko.
“Ma… Mama…”
Lumingon siya.
Saglit kaming nagkatitigan.
Akala ko babalik siya.
Pero mas hinigpitan niya ang pagkakayakap kay Joshua.
“Pasensya ka na, anak.”
At tuluyan silang umalis.
Narinig ko pang sinabi ni Papa, “Kung hindi niya kayang mabuhay rito, baka iyon talaga ang kapalaran niya.”
Nakatayo ako sa tabi ng puno habang pinapanood ang sasakyan nilang unti-unting nawawala.
Hindi ako sumigaw.
Hindi dahil hindi ako nasaktan.
Kundi dahil hindi ko mailabas ang mga salitang gusto kong sabihin.
Nang dumilim, nagsimula akong manginig.
Binalot ko ang sarili ko sa lumang jacket at sumiksik sa pagitan ng dalawang puno.
Naririnig ko ang mga kuliglig, mga dahong kumakaluskos, at kung anu-anong tunog mula sa madilim na kagubatan.
Gutom na gutom ako.
Naalala ko ang sinabi ni Mama.
Pumitas ako ng bayabas.
Matigas pa iyon at mapakla, pero kinain ko pa rin.
Habang ngumunguya, tahimik na tumulo ang mga luha ko.
Kinabukasan, naghanap ako ng tubig.
Nakakita ako ng maliit na batis sa pagitan ng mga bato.
Doon ako uminom.
Sa araw, namumulot ako ng mga nahuhulog na prutas.
Sa gabi, nagkukubli ako sa ilalim ng mga puno.
Gumawa ako ng maliliit na guhit sa isang puno gamit ang matulis na bato.
Isang guhit sa bawat pagsikat ng araw.
Sa ikapitong araw, nagsimula akong manghina.
Sa ikalabinglimang araw, halos wala nang hinog na bayabas sa mabababang sanga.
Minsan, nahulog ako habang umaakyat sa puno.
Nasugatan ang tuhod ko.
Umiyak ako nang tahimik.
Walang Mama na maglilinis ng sugat.
Walang Papa na bubuhat sa akin.
Walang kahit sinong magtatanong kung masakit.
Noong ikadalawampu’t tatlong gabi, bumuhos ang malakas na ulan.
Nabasa ang jacket ko.
Buong magdamag akong nanginginig.
Paulit-ulit kong binubulong ang isang pangungusap.
“Ba… balik… kayo…”
Pero walang bumalik.
Pagsapit ng ikadalawampu’t siyam na araw, halos hindi na ako makatayo.
Nakasandal ako sa isang puno, hawak ang kalahating bayabas na nagsisimula nang mabulok.
Akala ko iyon na ang huling araw ko.
Hanggang sa may narinig akong yabag.
Isang payat na binata ang lumitaw sa likod ng mga damo.
May dala siyang sako at mahabang kawayan na may kawit.
Namumulot siya ng mga bote, bakal, at anumang puwedeng ibenta.
Nang makita niya ako, napaatras siya.
“Diyos ko! Bata?”
Lumapit siya at lumuhod.
“Anong ginagawa mo rito? Nasaan ang mga magulang mo?”
Hindi ako makasagot.
Napansin niya ang mga guhit sa puno.
Binilang niya ang mga iyon.
Dalawampu’t siyam.
Pagkatapos, tumingin siya sa akin.
“Gaano ka na katagal dito?”
Pinilit kong magsalita.
“Ma… Mama… iniwan…”
Biglang nagbago ang mukha niya.
Inilapag niya ang sako at inilabas ang isang tinapay at bote ng tubig.
“Dahan-dahan lang, ha. Tutulungan kita.”
Nang makainom ako ng kaunting tubig, tumalikod siya at lumuhod sa harapan ko.
“Halika. Bubuhatin kita.”
Dahan-dahan akong sumampa sa likod niya.
Payat ang katawan niya.
Matigas ang mga buto sa balikat.
Pero mainit ang likod niya.
Habang pababa kami ng bundok, mahina kong tinanong:
“Ku… kuya… iiwan… mo rin… ako?”
Huminto siya.
Pagkatapos, sinabi niya ang mga salitang hindi ko malilimutan habambuhay.
“Hindi, Mika. Hindi kita iiwan.”
Hindi ko pa alam noon na ang binatang iyon ay si Adrian Reyes, isang labinsiyam na taong gulang na halos wala ring makain.
At lalong hindi ko alam na pagdating namin sa ospital, may matutuklasan ang mga pulis na magpapabago sa buhay naming dalawa.
Dahil nang makita ni Adrian ang lumang litrato ng pamilya ko sa loob ng bulsa ng jacket, bigla siyang namutla.
Tinitigan niya ang mukha ni Papa.
Pagkatapos, nanginginig niyang sinabi:
“Mika… kilala ko ang tatay mo. At may dahilan kung bakit ayaw niyang may makahanap sa iyo.”
BAHAGI 2 — BUONG KUWENTO PARA SA WEBSITE
“Anong ibig mong sabihin, Kuya?”
Halos pabulong kong naitanong iyon habang nakahiga sa hospital bed.
Hindi agad sumagot si Adrian.
Hawak niya ang lumang litrato na nakita niya sa bulsa ng jacket ko. Kuha iyon noong limang taong gulang ako, bago ipinanganak si Joshua.
Nakangiti si Mama sa litrato.
Nakatayo si Papa sa likod namin.
At nasa gitna ako, hawak ang maliit na stuffed rabbit.
“Dati akong nagtrabaho sa construction site ng tatay mo,” mahinang sabi ni Adrian.
Napatingin ako sa kanya.
“Dalawang taon na ang nakalipas. May narinig akong pinag-uusapan sila ng tiyahin mo tungkol sa isang batang kailangang mawala sa bahay.”
Napalunok siya.
“Hindi ko alam na ikaw pala iyon.”
Hindi ko maintindihan kung bakit nanginginig ang kanyang mga kamay.
“Akala ko noon, basta usapan lang ng matatandang may problema sa pamilya. Pero nang makita kita sa bundok…”
Hindi niya natapos ang pangungusap.
Pumasok ang isang nurse.
“Adrian, kailangan munang magpahinga ni Mika. May mga social worker at pulis na darating para kausapin kayo.”
Tumango siya.
Bago lumabas, inayos niya ang kumot ko.
“Babalik ako, ha?”
Bigla kong hinawakan ang manggas niya.
“Pro… promise?”
Ngumiti siya nang malungkot.
“Promise.”
Sa unang pagkakataon matapos ang dalawampu’t siyam na araw, nakatulog ako nang hindi natatakot na baka wala nang tao pagkagising ko.
Kinabukasan, may dalawang babaeng dumating.
Ang isa ay si Ma’am Lorna, isang social worker. Ang isa naman ay si Dra. Celeste, isang pediatrician na tumutulong sa mga batang may developmental conditions.
Hindi nila ako pinilit magsalita agad.
Binigyan nila ako ng papel at lapis.
“Puwede kang magsulat o gumuhit kung mas komportable ka,” sabi ni Ma’am Lorna.
Gumuhit ako ng isang bundok.
Tatlong tao sa tabi ng sasakyan.
At isang batang nakatayo sa ilalim ng puno.
Itinuro ko ang bata.
“Ako.”
Pagkatapos, itinuro ko ang sasakyan.
“Umalis… sila.”
Napapikit si Ma’am Lorna.
“Anak, hindi mo kailangang matakot. Ligtas ka na rito.”
Hindi ko alam kung ano ang ibig sabihin ng ligtas.
Sa loob ng maraming taon, akala ko normal lang na matakot sa sarili mong tahanan.
Samantala, sinimulan ng mga awtoridad ang imbestigasyon.
Nalaman nilang halos isang buwan na akong hindi nakikita ng mga kapitbahay.
Nang tanungin kung nasaan ako, sinabi raw ni Mama na ipinadala ako sa isang espesyal na paaralan sa Maynila.
May isa pang nakakagulat na detalye.
Tatlong linggo bago ako dalhin sa bundok, nagtanong si Papa sa isang kakilalang barangay official tungkol sa proseso ng pag-uulat ng nawawalang bata.
Hindi raw siya nagbigay ng pangalan.
Sinabi lamang niyang gusto niyang malaman kung ano ang mangyayari kapag may batang hindi na natagpuan.
Nang malaman iyon ni Adrian, galit na galit siya.
“Pinagplanuhan nila,” sabi niya kay Ma’am Lorna. “Hindi aksidente ang nangyari.”
Ngunit sinabi ng social worker na kailangang makuha ang buong katotohanan sa pamamagitan ng ebidensiya at tamang proseso.
Makalipas ang ilang araw, dumating sina Mama at Papa sa ospital kasama si Tita Cora.
Hindi ko alam kung paano sila nakapasok sa silid nang sandaling iyon.
Nakita ko si Mama sa may pintuan.
Nakatayo siya roon, umiiyak.
“Mika!”
Tumakbo siya papunta sa kama ko.
Pero bago niya ako mayakap, napaatras ako.
Nagtago ako sa likod ni Ma’am Lorna.
Huminto si Mama.
“Anak… si Mama ito.”
Alam ko.
Kilalang-kilala ko ang boses niya.
Iyon ang boses na nagsabing may prutas sa bundok.
Iyon din ang boses na nagsabing uuwi na sila nang wala ako.
“Mika, pasensya ka na,” umiiyak niyang sabi.
Tahimik lang ako.
Si Papa naman ay galit na galit.
“Bakit ninyo ginagawang malaking isyu ito? Hindi naman namin sinaktan ang bata!”
Napalingon ang lahat.
“Iniwan ninyo ang walong taong gulang na bata sa bundok nang halos isang buwan,” mariing sabi ni Ma’am Lorna. “Malubha ang kanyang dehydration, malnutrition, at may mga sugat siyang kailangang gamutin.”
“May pagkain naman doon!” sigaw ni Papa.
Biglang tumayo si Adrian.
“Kung may pagkain doon, bakit halos hindi na siya makahinga nang makita ko?”
“Wala kang pakialam!” sagot ni Papa. “Anak ko siya!”
Hindi umatras si Adrian.
“Anak ninyo siya. Iyon mismo ang dahilan kung bakit dapat ninyo siyang inalagaan.”
Natahimik ang silid.
Si Tita Cora ang sumingit.
“Hindi ninyo alam kung gaano kahirap magpalaki ng batang may espesyal na pangangailangan. Ubos na ubos na ang pamilya namin.”
Tumingin sa kanya si Dra. Celeste.
“Ang autism ay hindi kasalanan ng bata. At ang pagkakaroon ng developmental condition ay hindi kailanman dahilan para ipagkait ang kanyang kaligtasan.”
Napatungo si Mama.
Pero si Papa ay hindi pa rin tumitigil.
“Wala kaming perang pang-therapy! May isa pa kaming anak na kailangang buhayin!”
Noon ko unang naramdaman ang kakaibang tapang sa dibdib ko.
Dahan-dahan kong hinila ang manggas ni Ma’am Lorna.
“Gu… gusto… kong… sabihin…”
Lahat ay napatingin sa akin.
Nanginginig ang mga labi ko.
Pero pinilit kong magsalita.
“Pa… Papa…”
Bahagyang lumambot ang mukha niya.
Akala niya siguro tatawagin ko siyang pauwiin ako.
Pero ibang mga salita ang lumabas sa bibig ko.
“Hindi… ako… humingi… ng… laruan.”
Napatigil siya.
“Hindi… ako… kumain… ng… prutas… ni Joshua.”
Nagsimulang tumulo ang luha ko.
“Hindi… ako… umiyak… kapag… masakit…”
Napahawak si Mama sa kanyang bibig.
“Akala… ko… kapag… hindi… ako… magastos…”
Huminto ako para huminga.
“Ma… mamahalin… ninyo… ako.”
Walang nagsalita.
Tumingin ako kay Papa.
“Ba… bakit… iniwan… ninyo… pa rin… ako?”
Biglang napaupo si Mama sa upuan.
Humagulgol siya.
Si Papa naman ay umiwas ng tingin.
Wala siyang sagot.
At sa katahimikang iyon, naunawaan ko ang isang bagay na hindi ko kayang maintindihan noong nasa bundok ako.
Hindi pala ako ang may kailangang patunayan.
Sila ang nabigong maging magulang.
Pagkaraan ng dalawang linggo, may bagong impormasyong lumabas sa imbestigasyon.
Nakita ng mga awtoridad ang mga lumang medical record ko.
Bago ipinanganak si Joshua, inirekomenda ng doktor ang tuloy-tuloy na therapy at suporta para sa akin.
May ilang sesyon akong nadaluhan, ngunit kalaunan ay itinigil iyon ng mga magulang ko.
Sinabi nila noon na wala na silang pera.
Ngunit ayon sa mga dokumentong nakuha sa imbestigasyon, nakapag-loan si Papa ng ₱180,000 ilang buwan bago ako iwan.
Hindi iyon ginamit sa therapy ko.
Ginamit ang malaking bahagi para sa pagpapagawa ng bahay, pagbili ng motorsiklo, at paghahanda sa marangyang unang kaarawan ni Joshua.
Mas masakit ang isa pang natuklasan.
May mga mensahe sa cellphone ni Mama na nagpapakitang ilang linggo nilang pinag-usapan kung paano ako aalisin sa bahay.
Sa isang mensahe, sinabi ni Papa:
“Hindi na natin kaya si Mika. Mas mabuting wala na siya rito.”
Sumagot si Mama:
“Paano kung may mangyari sa kanya?”
At ang tugon ni Papa:
“Walang makakaalam kung saan natin siya dinala.”
Nang mabasa iyon ni Ma’am Lorna, hindi niya itinago ang lungkot sa mukha niya.
Hindi lamang pala ako basta iniwan dahil sa isang biglaang desisyon.
Matagal na pala nilang pinag-isipan kung paano ako mawawala sa buhay nila.
Naging bahagi ang mga mensaheng iyon ng kasong isinampa laban sa kanila, kasama ng medical findings at iba pang ebidensiya. Hindi agad natapos ang proseso, ngunit inilagay ako sa proteksiyon ng mga awtoridad habang nagpapatuloy ang imbestigasyon.
Samantala, araw-araw akong binibisita ni Adrian.
Minsan, may dala siyang saging.
Minsan, tinapay.
Minsan naman, wala siyang dala kundi mga kuwento tungkol sa buhay niya.
Nalaman kong lumaki rin siyang walang mga magulang.
Namatay ang nanay niya noong labindalawang taong gulang siya. Ang tatay naman niya ay matagal nang hindi nagpakita.
Mula noon, kung anu-anong trabaho ang pinasukan niya.
Namumulot siya ng bote at bakal, nagbubuhat sa palengke, at tumutulong sa construction kapag may pagkakataon.
“Kuya, bakit mo ako tinulungan?” minsan kong tinanong.
Nag-isip siya.
“Alam mo, Mika, noong bata ako, may isang matandang babae na nagbigay sa akin ng pagkain kahit wala rin siyang halos makain.”
Ngumiti siya.
“Sabi niya, hindi kailangang mayaman ang isang tao para maging mabuti.”
Tinitigan ko siya.
“Ma… mahirap… ka rin.”
Tumawa siya.
“Oo naman. Minsan nga, mas may pera pa ang alkansiya ng mga bata kaysa sa bulsa ko.”
“Pero… tinulungan… mo… ako.”
Nawala ang ngiti niya.
“Dahil kailangan mo ng tulong.”
Iyon lang.
Walang kapalit.
Walang kondisyon.
Sa unang pagkakataon, nakilala ko ang isang taong hindi nagtatanong kung magkano ang magagastos bago magdesisyong tulungan ako.
Pagkalabas ko sa ospital, inilagay muna ako sa isang lisensiyadong child-care facility habang naghahanap ang social worker ng ligtas at permanenteng matitirhan ko.
Hindi puwedeng basta ako iuwi ni Adrian dahil lamang siya ang nagligtas sa akin.
Ipinaliwanag ni Ma’am Lorna na may mga prosesong kailangang sundin upang masiguro ang aking kaligtasan.
Pero pinayagan siyang bumisita sa itinakdang mga oras.
At hindi niya pinalampas ang kahit isang pagbisita.
Tuwing Sabado, dumarating siya na may dalang maliit na supot ng pagkain o lumang librong nabili sa ukay-ukay.
Minsan, tinuruan niya akong gumawa ng paper airplane.
Minsan naman, tahimik lang kaming nakaupo sa hardin.
Hindi niya ako pinipilit makipag-usap.
Kapag hindi ko kayang magsalita, naghihintay siya.
Kapag naiingayan ako, inilalayo niya ako sa mataong lugar.
Kapag nahihirapan akong tumingin sa mata niya, hindi niya iyon ginagawang problema.
“Hindi mo kailangang pilitin ang sarili mong maging katulad ng iba,” sabi niya minsan. “Mika ka. Sapat na iyon.”
Unti-unti akong bumuti.
Nagkaroon ako ng angkop na therapy at suporta sa pag-aaral.
Natuto akong gumamit ng maliit na notebook para maisulat ang mga salitang hindi ko agad masabi.
Nagkaroon din ako ng mga kaibigan.
Sa tulong ng social worker, kalaunan ay nakilala ko ang mag-asawang sina Ernesto at Teresa Villanueva, na dumaan sa kinakailangang pagsusuri bago ako inilagay sa kanilang pangangalaga.
Wala silang anak.
Pero hindi nila ako itinuring na sagot sa isang kakulangan sa buhay nila.
Tinanggap nila ako bilang isang batang may sariling pangangailangan, takot, at pangarap.
Sa unang gabi ko sa bahay nila, inilagay ni Tita Teresa ang isang plato ng hiniwang mangga sa mesa.
“Para sa iyo, Mika.”
Hindi ko ginalaw.
“Kay… Joshua… muna?”
Nagkatinginan sila ni Tito Ernesto.
Pagkatapos, lumuhod si Tita Teresa sa tabi ko.
“Anak, wala rito si Joshua. At kahit narito siya, may karapatan ka ring kumain.”
Dahan-dahan kong kinuha ang isang hiwa.
Matamis.
Napakatamis.
Pero bigla akong umiyak.
Hindi dahil masakit.
Kundi dahil noon ko lang naramdaman na puwede pala akong magkaroon ng isang bagay nang hindi kailangang humingi ng tawad.
Lumipas ang sampung taon.
Labingwalong taong gulang na ako nang muli kong makita si Mama.
Nasa isang maliit na community event ako sa Baguio kung saan nagbabahagi kami ng mga karanasan tungkol sa autism, child protection, at kahalagahan ng pagtanggap.
Hindi naging madali ang sampung taon.
May mga pagkakataong bumabalik sa panaginip ko ang malamig na bundok.
May mga araw na nahihirapan pa rin akong magsalita kapag napakaraming tao.
Pero natutuhan kong hindi kailangang mawala ang autism ko para magkaroon ako ng magandang buhay.
May mga taong handang umunawa.
May mga taong marunong maghintay.
At may mga taong kayang magmahal nang hindi humihingi ng kapalit.
Pagkatapos ng programa, may isang babaeng lumapit.
Payat na siya.
Marami nang uban.
Pero nakilala ko agad.
“Mika,” mahina niyang tawag.
Si Mama.
Matagal kaming nagtitigan.
“Anak, puwede ba tayong mag-usap?”
Tumango ako.
Umupo kami sa isang tahimik na sulok.
Sinabi niyang matagal nang naghiwalay sila ni Papa. Nagkaroon ng mga kasong legal, at nagbago ang buhay nilang lahat matapos mabunyag ang ginawa nila sa akin.
Hindi niya sinubukang gawing dahilan ang kahirapan.
“Duwag ako noon,” sabi niya. “Alam kong mali ang ginagawa namin, pero hindi kita ipinaglaban.”
Nanginginig ang kanyang mga kamay.
“Araw-araw kong iniisip ang nangyari sa bundok. Hindi ko alam kung mapapatawad mo pa ako.”
Tahimik akong nakinig.
Pagkatapos, inilabas ko ang maliit na notebook mula sa bag ko.
May nakasulat akong pangungusap doon maraming taon na ang nakalipas.
Binasa ko iyon nang malakas.
“Hindi ko kailangang patawarin ang isang tao para patunayang mabuti akong anak.”
Napaluha siya.
“Alam ko.”
Tumingin ako sa kanya.
“Ma, matagal akong naghintay na balikan ninyo ako.”
Huminga ako nang malalim.
“Pero hindi na ako naghihintay ngayon.”
Tumango siya habang umiiyak.
Hindi ko siya niyakap.
Hindi rin ako nagalit.
Tumayo ako at nagpaalam.
Dahil natutuhan kong ang pagmamahal sa sarili ay maaari ring mangahulugang pagpili ng distansiya mula sa mga taong nanakit sa iyo.
Paglabas ko ng gusali, nakita ko si Adrian.
Dalawampu’t siyam na taong gulang na siya noon.
Hindi na siya namumulot ng basura.
Sa tulong ng isang scholarship program at sarili niyang pagsisikap, nakatapos siya ng technical training at nakapagbukas ng maliit na repair shop.
Nakatayo siya sa tabi nina Tito Ernesto at Tita Teresa.
“Ready ka na?” tanong niya.
Tumango ako.
“Kuya Adrian?”
“O?”
“Salamat… sa hindi pag-iwan.”
Ngumiti siya.
“Mika, ilang beses mo na akong pinasalamatan.”
“Alam ko.”
“E bakit inuulit mo pa?”
Tumingin ako sa kanya.
“Dahil kung hindi mo ako nakita noong araw na iyon, baka hindi ko nalaman na may mabubuting tao pa pala sa mundo.”
Saglit siyang natahimik.
Pagkatapos, hinaplos niya ang ulo ko, katulad ng ginawa niya noong una niya akong iligtas.
“Hindi, Mika. Ikaw ang nagpapaalala sa akin kung bakit mahalagang maging mabuti.”
Niyakap ko siya.
At sa pagkakataong iyon, hindi na ako ang batang nanginginig sa gitna ng kagubatan.
Isa na akong dalagang may pamilya, may mga pangarap, at may kinabukasang ako mismo ang pipili.
Pagdating namin sa bahay, may manggang nakahain sa mesa.
May maliit na cake rin.
Nakasulat dito:
Welcome home, Mika.
Napangiti ako.
Dahil sa wakas, naunawaan ko na ang tunay na kahulugan ng salitang tahanan.
Hindi ito ang lugar kung saan ka ipinanganak.
Hindi rin ito basta bahay na may bubong at apat na dingding.
Ang tahanan ay ang lugar kung saan hindi mo kailangang magmakaawa para mahalin.
At ang pamilya ay hindi lamang nasusukat sa dugo.
Minsan, ang taong magliligtas sa iyo ay isang estrangherong halos wala ring makain, ngunit may pusong handang magbigay ng lahat ng kaya niya.
Mensahe ng Kuwento
Walang batang dapat ituring na pabigat dahil lamang naiiba siya. Ang autism, kapansanan, o anumang hamon sa pag-unlad ay hindi kailanman dahilan para pagkaitan ang isang bata ng pagmamahal, proteksiyon, edukasyon, at pagkakataong magkaroon ng magandang kinabukasan.
Hindi kasalanan ng isang bata kung hindi siya kayang mahalin nang tama ng mga taong dapat unang nagmamahal sa kanya.
At hindi rin kailangang maging mayaman upang makapagligtas ng buhay. Minsan, sapat na ang isang taong handang huminto, makinig, umunawa, at tumulong.
Dahil ang tunay na pamilya ay hindi lamang ang mga taong nagbigay sa atin ng buhay, kundi ang mga taong pinipiling manatili at alagaan tayo, lalo na sa mga panahong pinakamahirap tayong mahalin.